Eind vorig jaar stelt Renaud de Kerchove van het Park van Beervelde ons een groot model van de ComposTumbler ter beschikking voor een proef. Het wordt opgesteld in het bezoekerscentrum Hof ter Winkelen van het Comité Jean Pain vzw in Londerzeel. Van het bedrijf dat het toestel verkoopt, krijgen we na enig aandringen de gebruiksaanwijzing toegestuurd. Tot een verdere samenwerking komt het spijtig genoeg niet. Ook op de vraag om een toelichting te komen geven over het toestel op de Terugkomdag van de lesgevers, gaan ze niet in.

Een eerste kennismaking

Tijdens de eerste maanden na het opstellen is het wat nattevingerwerk hoe we het toestel best kunnen gebruiken: welke materialen toevoegen, hoe vaak draaien, wanneer leegmaken?
We stellen vast dat het vooral qua beluchten en mengen een zeker voordeel biedt. Voldoende bruin materiaal toevoegen, blijkt noodzakelijk om geurhinder te vermijden. Het intense mengen en beluchten in de trommel, bevordert het composteringsproces nadien in de compostbak. Fruitvliegjes zijn amper aanwezig.

Deze eerste proefperiode vindt plaats in de winter. Dagelijks wordt materiaal toegevoegd. Te weinig materiaal en te koud om in de ComposTumbler een temperatuurstijging van meer dan enkele graden Celsius te kunnen meten. Allemaal weinig overtuigend.

De 14-dagen-proef

Na ettelijke telefoons krijgen we van de firma uiteindelijk toch een kopie van de gebruiksaanwijzing toegestuurd. Het is een uitvoerige beschrijving, opgesteld door iemand die wel degelijk iets over compost weet. In de meer dan 20 bladzijden tellende folder gaat het over het belang van de buitentemperatuur, de vochtigheid en luchtigheid van het composterende materiaal, het belang van verkleinen en van voldoende volume. Het boekje geeft ook een overzicht van de composteerbare materialen en hecht zeer veel belang aan enerzijds het groene/bruine karakter van ieder materiaal, anderzijds de koolstof/stikstof (C/N) verhouding.

Op vier bladzijden beschrijft het boekje ook minutieus hoe te composteren binnen 14 dagen.
Dit blijkt slechts te lukken mits aan enkele strikte voorwaarden wordt voldaan:
• Het vullen moet in één keer gebeuren.

• De minimum buitentemperatuur (dag en nacht) moet minstens 16°Celsius bedragen.

• De berekende C/N verhouding van het materiaal dient te liggen tussen 25 en 35.

• Een dagelijkse controle van:

o de temperatuur. Een temperatuurspiek van 60-70°C geeft een goede werking aan.
o de vochtigheid dmv de vuisttest.
o de geur. Tijdens de eerste dagen moet bij ammoniakgeur bruin materiaal toegevoegd worden. In de loop van de tweede week dient de geur te veranderen in die van bosgrond.
o Bij gebruik van veel grasmaaisel bestaat het risico op kluitvorming. Binnenin die kluiten verteert het gras amper. Het is dus wenselijk om ze open te trekken.

• Na de dagelijkse controle wordt de trommel gesloten en vijf keer gedraaid.
Door dagelijks de trommel vijf keer te draaien, verkrijg je een optimale verluchting en vermenging.

• De deur wordt naar beneden gedraaid zodat overtollig vocht uit de trommel kan weglekken via de beluchtingsopeningen.
Het deksel bevat twee verluchtingsopeningen. Door ze naar beneden te draaien, doen ze ook dienst als ontwateringskanalen.

De proefopzet

Met een grote emmer bleek het eenvoudig om de trommel te vullen.

We doen twee maal de proef. We gaan van start op 1 en 21 juni 2005.
De ComposTumbler wordt telkens volledig leeggemaakt.
Als ‘maat’ gebruiken we een grote emmer van 28 liter. Handig om de ComposTumbler te vullen.
In totaal worden bij iedere proef 16 emmers toegevoegd. Dit is 448 liter of 70% van de volledige inhoud van de ComposTumbler (635 liter). De trommel is dus ruim voor tweederde gevuld. In de tabel vind je een overzicht van de materialen waarmee de ComposTumbler telkens werd gevuld.

Groene en bruine materialen worden afwisselend toegevoegd: per vier emmers groen materiaal één emmer bruin materiaal. Tijdens het vullen draaien we telkens op drie momenten de trommel 5 keer rond om een optimale vermenging en beluchting te verkrijgen.
Bij het toevoegen van de verschillende materialen wordt bijzonder gelet op de vochtigheid. De herfstbladeren en houtsnippers zetten we een tijdje onder water.
De globale C/N-verhouding, berekend aan de hand van de cijfers in de gebruiksaanwijzing, bedraagt respectievelijk 34,5 en 33,5, dus tussen de opgegeven 25 en 35.
Na het vullen wordt de ComposTumbler gesloten en het luik naar onder gedraaid. Een extra stikstofbron onder de vorm van bloedmeel werd niet toegevoegd. In de gebruiksaanwijzing wordt dat aangeraden wanneer de temperatuur onvoldoende stijgt.

Het proefverloop

Dagelijks draaien we het luik naar voor, meten we de temperatuur en controleren de inhoud op vochtigheid, geur en kluitvorming. Nadien wordt de trommel opnieuw gesloten, vijf maal gedraaid en met het luik naar beneden geplaatst.

• Enkel tijdens proef 2 (tweede helft juni) blijft de buitentemperatuur grotendeels boven 16°C.
• De vochtigheid blijft heel de tijd correct.
• Ammoniak of andere onaangename geuren werden niet vastgesteld, behalve binnen de kluiten.
• Een aantal graskluiten wordt dagelijks open getrokken.
• De eerste dagen stijgt de temperatuur tot tegen de 70°C. Na 4 dagen daalt hij telkens onder de 40°.
• Er is een duidelijk bacteriële werking merkbaar. We nemen ook schimmels waar.
• Tegen het einde van de proef stellen we massaal veel mijten vast in het materiaal. De erg bewegelijke mijten kropen vermoedelijk via de staander en de beluchtingopeningen de trommel in. Andere kleine ongewervelden zijn niet te vinden.

Op het einde van de eerste proef oogsten we na drie weken 4 emmers (112 liter) voorverteerde compost. Dit is een vierde van de oorspronkelijke hoeveelheid. Het eindproduct brengen we in een compostbak. Bij de tweede proef laten we het materiaal nog langer in de trommel. Na drie weken voegen we vijf liter halfrijpe compost toe met compostwormen, springstaarten, mijten enz.

Gebruiksklare compost?

Het materiaal dat we na twee en zelfs drie weken waarnemen, is donker van kleur en voldoende zacht zodat de wormen het definitief in compost kunnen omzetten. De vochtigheid en luchtigheid zijn goed. De aanwezigheid van voldoende bruin materiaal en het regelmatig omzetten hebben de goede vertering van het groen materiaal in de hand gewerkt. Gebruiksklare compost is het zeker nog niet. De meeste partikels zijn nog herkenbaar: gras, houtsnippers, blaadjes… Overgebracht in een compostbak of –vat zal het wellicht (op enkele weken tijd) verder verteren en uitrijpen tot kruimelige, gebruiksklare compost. De geur is neutraal tot aangenaam. Enkel binnenin de kluiten is de vertering veel minder gevorderd. Bij het openen ervan komt een minder fris geurtje naar buiten. Ook als mulchmateriaal is het geoogste product al bruikbaar. De regenwormen in de bodem zullen het snel verwerken en er de grond mee verrijken.

Besluit

• Het intense mengen, de aanvoer van een grote hoeveelheid organisch materiaal in een keer, de goede verhouding bruin/groen materiaal en C/N-verhouding zorgen voor een goed composteringsproces in de ComposTumbler. Het voorkomt geur en de aanwezigheid van fruitvliegjes.
• Spreken over gebruiksklare compost is met onze normen voor compost niet realistisch. Binnen de korte termijn van twee tot drie weken is het nochtans opmerkelijk hoezeer het volume van het afval vermindert en de vertering snel vordert.
• Er zijn ook andere manieren om bruin en groen materiaal duchtig te vermengen. Omzetten met de riek is de meest populaire. Maar het dient gezegd: draaien aan de hendel van de ComposTumbler is een heel stuk minder zwaar.
• Of dit vlottere omzetten de kostprijs van het toestel (Xhet uitgeteste 635 liter model kost 875.00 euro maar wordt meestal aangeboden met een serieuze korting) rechtvaardigt, laten we aan ieders appreciatie over.
• Een ander aandachtspunt is dat het hier een niet-continu systeem betreft. Na het vullen van de ComposTumbler dien je de keuken- en tuinresten 14 dagen op te sparen vooraleer je de trommel opnieuw kan vullen. De aanschaf van een twee toestel is voor de meeste gebruikers wellicht geen optie.
• Zeer afhankelijk van de buitentemperatuur.

Nawoord

Gezien de vrij goede resultaten van deze proef, vinden we het spijtig dat in de publiciteit zo sterk de indruk wordt gewekt dat na veertien dagen volledig verteerde compost zou kunnen geoogst worden. Het maakt het ComposTumbler verhaal ongeloofwaardig. Spijtig, want uit deze proef kunnen we besluiten dat het is een toestel met kwaliteiten.
We zullen het toestel in Londerzeel blijven uittesten. We gaan onder meer na wat de invloed is van de wormen en andere kleine ongewervelden die we hebben toegevoegd. We hopen in een later artikel ook de ervaringen van andere compostmeesters te kunnen opnemen die het toestel hebben uitgeprobeerd.